Waarom gelijmde constructies de circulaire economie blokkeren
Je staat op een bouwplaats en ziet een prachtige houten constructie. Mooi gemaakt, stevig vastgelijmd.
Maar wat als je over tien jaar de indeling wilt veranderen? Of als een onderdeel kapot is?
Dan zit je vast. Je kunt het niet meer losmaken zonder het te slopen. Dat is precies het probleem van gelijmde constructies in een circulaire economie.
De bouwsector wil steeds meer hergebruiken. Materialen moeten een tweede, derde leven krijgen. Urban mining – het oogsten van materialen uit bestaande gebouwen – wordt steeds belangrijker. Maar lijm? Dat maakt hergebruik bijna onmogelijk.
Het zorgt voor een permanente verbinding. Dit artikel legt uit waarom gelijmde constructies een blokkade vormen voor circulair bouwen.
Wat zijn gelijmde constructies eigenlijk?
Een gelijmde constructie is een bouwwerk waarbij onderdelen niet met schroeven, bouten of nagels zijn bevestigd, maar met lijm. Denk aan hout-beton composieten die aan elkaar gelijmd zijn, of houten latten die in een frame geplakt zitten. De lijm zorgt voor een sterke, naadloze verbinding.
Het ziet er strak uit en is vaak sterk. Maar die sterkte is ookeen nadeel.
De materialen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Je kunt ze niet meer scheiden zonder de materialen te beschadigen.
Een houten balk die vastzit aan een betonplaat met lijm, kun je niet zomaar lostrekken. Je moet het materiaal vaak kapotmaken om het te verwijderen. Dit staat haaks op de principes van circulair bouwen.
Circulair bouwen draait om het behouden van materialen in hun hoogwaardige vorm.
Je wilt materialen kunnen demonteren, hergebruiken of recyclen. Met lijm wordt dat een stuk lastiger. Het is een eenrichtingsverkeer: van product naar afval.
Waarom lijm een probleem is voor hergebruik
Stel je voor: je hebt een wand gemaakt van multiplex panelen, vastgelijmd met een sterke constructielijm. Na vijf jaar wil je de indeling van de ruimte veranderen.
Je kunt de wand niet zomaar demonteren. De lijm is sterker dan het hout zelf. Bij het losmaken scheurt het hout kapot.
Het materiaal is onbruikbaar geworden voor hergebruik. Bij urban mining draait het om het terugwinnen van materialen uit sloopprojecten.
Denk aan stalen balken, houten planken of betonelementen. Als deze onderdelen vastzitten met lijm, wordt het sloopwerk complexer en duurder. Je kunt de materialen niet schoon en heel terugwinnen. Ze zitten vol lijmresten of zijn beschadigd.
Er zijn wel speciale lijmen die zogenaamd 'demontabel' zijn. Deze lijmen lossen op onder invloed van hitte of chemicaliën.
Maar in de praktijk werkt dit niet altijd goed. De lijm kan na jaren verharden, of de verwijderingstechnieken zijn te duur. Bovendien blijft er vaak residu achter op het materiaal, waardoor het niet meer geschikt is voor hoogwaardig hergebruik.
Alternatieven: hoe het wel kan
Gelukkig zijn er genoeg alternatieven voor gelijmde constructies. Mechanische verbindingen zijn de beste optie voor circulair bouwen.
Denk aan schroeven, bouten, moeren en ringen. Deze verbindingen zijn eenvoudig te demonteren zonder het materiaal te beschadigen. Er zijn speciale systemen ontwikkeld voor circulair bouwen. Bijvoorbeeld schroefbare houten verbindingen, zoals die van het merk Houten Kozijn.
Of demontabele staalconstructies van bedrijven als Van Houten. Deze systemen zijn ontworpen om meerdere keren te worden gedemonteerd en opnieuw te worden opgebouwd, vergelijkbaar met de principes van demontabel leidingwerk in de opbouw.
Ook biobased materialen lenen zich goed voor mechanische verbindingen. Denk aan houtvezelplaten of rietmatten die met schroeven worden vastgezet.
Deze materialen zijn vaak lichter en milieuvriendelijker dan traditionele materialen. En ze zijn beter te demonteren. Een andere optie is het gebruik van magneten of vacuümsystemen.
Deze technieken worden soms gebruikt voor het bevestigen van gevelpanelen. Ze zijn volledig demontabel en laten geen sporen achter op het materiaal. Wel zijn deze systemen vaak duurder dan traditionele verbindingen.
Prijzen en kostenoverwegingen
De keuze voor een bepaalde verbindingstechniek hangt vaak af van de kosten.
Gelijmde constructies zijn in eerste instantie vaak goedkoper. Een tube constructielijm kost ongeveer €10-€15.
Een schroef of bout kost €0,50-€2, afhankelijk van de grootte en het materiaal. Maar de initiële kosten zeggen niet alles. Bij circulair bouwen moet je kijken naar de totale levensduurkosten. Een gelijmde constructie kan na 10 jaar niet meer gedemonteerd worden.
Het materiaal gaat naar de afvalberg. Een schroefbare constructie kan na 10 jaar worden gedemonteerd en elders opnieuw worden gebruikt.
De materialen behouden hun waarde. Stel je voor: je bouwt een kantoorruimte van 100 vierkante meter. Met gelijmde houten wanden kost dit ongeveer €15.000.
Met schroefbare wanden kost het €18.000. Na 10 jaar moet je de gelijmde wanden slopen en afvoeren. Dat kost €2.000.
De schroefbare wanden kun je demonteren en elders opnieuw gebruiken. De restwaarde is €5.000.
Het verschil in totale kosten is dus minimaal, maar de milieu-impact is groot.
Praktische tips voor circulair bouwen
Wil je aan de slag met circulair bouwen? Begin dan met het kiezen van de juiste verbindingen, zoals bij het circulair installeren van ventilatiesystemen. Kies voor schroefbare systemen in plaats van gelijmde constructies.
Dit geeft je de flexibiliteit om later aanpassingen te maken. Gebruik materialen die geschikt zijn voor hergebruik.
Kies voor biobased materialen zoals hout, riet of stro. Deze materialen zijn licht, duurzaam en makkelijk te demonteren.
Ze zijn ook goedkoper dan traditionele materialen zoals beton of staal. Denk na over de levensduur van je bouwwerk. Hoe lang wil je het gebouw gebruiken?
Welke materialen kun je na die tijd hergebruiken? Plan de demonterbaarheid vanaf het begin.
Dat bespaart tijd en geld op de lange termijn. Overweeg om te werken met een circulair bouwcontract. Hierin staan afspraken over de materialen, zoals hergebruik van damwanden, en de demontage. Je kunt bijvoorbeeld afspreken dat de materialen na een bepaalde periode terugkomen bij de leverancier. Dat stimuleert hergebruik.
En tot slot: vraag altijd om advies bij deskundigen. Er zijn bedrijven die gespecialiseerd zijn in circulair bouwen.
Zij kunnen je helpen bij het kiezen van de juiste materialen en verbindingen.
Zo bouw je niet alleen duurzaam, maar ook slim.