voor de oplevering van een circulair kantoorpand
Stel je voor: je loopt je nieuwe kantoor binnen. De geur is fris, maar niet chemisch.
Het voelt direct goed. De vloer onder je schoenen is gemaakt van oude visnetten, de wanden ademen met hennepvezels en het plafond hangt vol met slimme, demontbare plafondplaten van het project 'Plafondrevolutie'.
Dit is geen toekomstmuziek meer. Dit is de werkelijkheid voor een circulair kantoorpand. Het gaat niet alleen om een mooi gebouw neerzetten, maar om een plek creëren die later weer net zo waardevol is.
Je bouwt nu voor de toekomst, zonder spullen van de aarde te vragen die ze niet kunnen missen. Je gebruikt wat er al is, en je denkt na over het 'na'.
Wat is een circulair kantoorpand eigenlijk?
Een circulair kantoor is in essentie een 'materialenbank'. Je bouwt niet voor 50 jaar en dan slopen, maar je bouwt alsof je een Lego-set in elkaar zet.
Elk onderdeel heeft een toekomstige bestemming. De kern van circulair bouwen draait om twee dingen: de productiecyclus sluiten en biobased materialen gebruiken. Biobased materialen komen van de aarde, maar ze groeien aan. Denk aan hout, hennep, vlas, stro en mycelium (schimmels).
Ze nemen CO2 op tijdens hun groei. Dat is het tegenovergestelde van bakstenen of staal, waarbij veel CO2 vrijkomt.
Urban mining is het tweede sleutelwoord. Dit betekent dat we niet nieuw grondstof delven, maar materialen 'oogsten' uit bestaande gebouwen of sloopprojecten.
Je gebruikt een oude stalen balk, maar dan in een nieuw jasje. Zo voorkom je dat je materiaal vernietigt en nieuwe grondstoffen nodig hebt. Het doel is simpel: zero waste en een positieve impact op het klimaat.
De bouwstenen van een circulair kantoor
Om dit te realiseren, moet je op een andere manier kijken naar materialen en montage. Je begint bij de fundering en de vloer. In plaats van traditioneel beton, kies je voor schroefpalen van staal die je makkelijk weer kunt verwijderen.
De vloer kan bestaan uit een biocomposiet van oude koffiedrab en houtvezels, of een vloer van gerecyclede autobanden en kurk.
Dit materiaal is licht, sterk en volledig herbruikbaar. De wanden en het plafond zijn cruciaal voor de demontabiliteit.
Kies voor systeemwanden die je zonder beschadigingen uit elkaar kunt halen. Een goed voorbeeld zijn de 'Open Circulair Gebouwde Wanden' (OCG-wanden) die je vastklikt in plaats van te verlijmen of te schroeven. Voor de isolatie gebruiken we materialen zoals schapenwol, strobalen of hennepbeton.
Deze materialen reguleren de vochtigheid en ademen, wat zorgt voor een veel beter binnenklimaat en minder klachten over 'zieke gebouwen'.
De gevel is het uithangbord. Hier zie je materialen als hout van FSC-gecertificeerde bossen of gevelbekleding gemaakt van gerecycled kunststof. Soms zie je 'biobased' gevels van materialen als vlas of riet. Ze zijn licht en isoleren uitstekend.
Een specifieke toepassing is de gevel van 'Myco-materialen', gemaakt van schimmels die als isolatieplaat dienen. Het leuke is dat je later deze gevelonderdelen weer kunt composteren of hergebruiken.
Je bouwt letterlijk met de seizoenen mee. Dit is de hamvraag.
De kosten: is dit duurder?
Vroeger was biobased bouwen vaak duurder. Tegenwoordig is het gat kleiner, en soms ben je zelfs goedkoper uit. Een traditionele betonvloer kost ongeveer €150 per m2.
Een biobased vloer (bijvoorbeeld van houtvezelbeton) ligt rond de €160 - €170 per m2. Het verschil is minimaal, maar de voordelen voor het klimaat en de gezondheid zijn enorm. De echte kostenbesparing zit hem in de toekomst.
Een circulair pand met een demontabele inrichting is een 'materialenbank'. Stel je voor dat je over 30 jaar het pand moet slopen.
Bij traditioneel slopen ben je €50 per m2 kwijt aan sloopkosten en afvoer. Bij circulair demonteren verdien je geld.
Je verkoopt de materialen terug aan de markt. De stalen balken van nu (hergebruikt) leveren over 30 jaar nog €20 per stuk op. De houten vloerdelen leveren €10 per m2 op.
Je investeert nu in assets die later geld waard zijn. De initiële bouwkosten liggen vaak 5% tot 10% hoger, maar de Total Cost of Ownership (TCO) op lange termijn kan 20% lager liggen.
Modellen en werkwijzen: hoe pak je het aan?
Er zijn verschillende modellen voor een circulaire kantoorinrichting te realiseren. Een populaire variant is het 'Product-As-A-Service' (PaaS) model.
Je koopt niet meer een plafond of duurzame vloerbedekking voor je kantoor, maar je huurt het. De leverancier blijft eigenaar van het materiaal en is verantwoordelijk voor onderhoud en inzameling. Een concreet voorbeeld is het plafond van Forbo Flooring.
Ze bieden aan om hun 'Allura' vinyl te recyclen, maar nog beter: ze leveren het als dienst.
Jij betaalt per jaar voor het plafond, en zij garanderen dat het materiaal na 15 jaar weer wordt opgehaald en hergebruikt. Dit werkt met specifieke merken, zoals de 'Ecoboard' van Plastipak (gebruikt in projecten zoals de Van Nelle Fabriek), die volledig bestaat uit gerecyclede kunststoffen en garanties heeft voor inname. Een ander model is de 'Open Materialenpas'. Hierbij maak je bij de oplevering een gedetailleerde lijst van alle materialen in het pand.
Dit is een soort handleiding voor de toekomst. Welke schroef zit er in welke wand?
Waar komt het hout vandaan? Deze data is essentieel voor urban mining. Bedrijven als Madaster helpen bij het opstellen van zo'n 'paspoort' voor gebouwen. Dit zorgt ervoor dat je pand een goudmijn wordt voor toekomstige bouwers.
Praktische tips voor je volgende project
Wil je starten met een circulair kantoor? Begin klein, maar denk groot.
"Vraag nooit alleen naar de prijs, vraag altijd naar de herkomst en de toekomst van het materiaal."
Focus op de elementen die je vaak vervangt. De wanden en vloeren zijn makkelijker aan te pakken dan de fundering.
- Bepaal je 'Circulair Ambitieniveau': Wil je 50% hergebruik of 100% biobased? Maak het meetbaar.
- Zoek naar 'Urban Mining' materialen: Kijk bij sloopbedrijven of ze nog goede stalen kozijnen of bakstenen hebben liggen. Dit is vaak goedkoper en uniek.
- Kies voor demontabel: Vermijd lijm. Gebruik schroeven, klemmen of klik-systemen. Denk aan het 'Klimaatwerk' systeem voor wanden.
- Vraag om garantie op inname: Sluit bij de aankoop een contract dat de leverancier het materiaal na de levensduur terugneemt.
- Denk aan de gebruiker: Een circulair pand moet ook gezond zijn. Kies voor materialen die geen schadelijke stoffen uitstoten (VOC-vrij). Hennep en leem zijn hier top in.
Vraag je leveranciers altijd naar het materiaalpaspoort. Weet wat je koopt. Hier is een stappenplan voor een soepele start:
Door deze keuzes te maken, bouw je niet zomaar een kantoor. Je bouwt een verhaal. Een verhaal van zorg voor de planeet, voor de gebruiker en voor de portemonnee op de lange termijn. Het is de slimste investering die je nu kunt doen.