Succesverhalen van circulaire bouwpioniers in Nederland
Eindelijk bouwen we niet meer alleen voor vandaag, maar voor morgen. Stel je voor: je loopt een kantoorpand binnen dat gebouwd is met materialen van de sloop van drie andere gebouwen.
Je rijdt over een weg die gemaakt is van gerecycled asfalt en oude banden.
Dit is geen toekomstmuziek, het gebeurt nu in Nederland. De bouwsector is een van de grootste vervuilers, maar gelukkig draait het roer om. Circulair bouwen is het antwoord op de enorme berg grondstoffen die we verspillen.
In dit artikel neem ik je mee naar de pioniers die laten zien hoe het wél kan. Dit zijn de succesverhalen van de Nederlandse circulaire bouwhelden.
Circulair inkopen in de bouw: zo leg je de eerste steen voor duurzaam succes
Voordat we de successen induiken, even dit: wat ís circulair inkopen eigenlijk? Het is simpelweg anders denken. In plaats van ‘winst halen uit grondstoffen’, denken we ‘winst halen uit materiaal dat we al hebben’.
Wat is jouw definitie van circulair inkopen binnen de bouwsector?
Je koopt geen bakstenen, maar je koopt een muur die je later weer uit elkaar kunt halen.
Wat maakt circulair inkopen dan zo belangrijk in de bouw?
Je koopt geen cement, maar je koopt een dienst waarbij het materiaal weer teruggenomen wordt. Het draait allemaal om het voorkomen van afval en het behouden van waarde.
En wat zijn de voordelen van circulair bouwen?
Geen sloop meer, maar ‘urban mining’: de stad als mijn. Voor mij is het een belofte. De belofte dat je geen sporen achterlaet die de aarde uitputten.
Je selecteert leveranciers niet op de laagste prijs per kilo, maar op de levensduur van hun product.
Wat zijn de uitdagingen als je circulair inkopen wilt implementeren?
Denk aan biobased materialen zoals hout of vlas, maar ook aan staal dat oneindig recyclebaar is. Het gaat om het afsluiten van contracten waarin staat dat materiaal na gebruik terugkomt bij de producent. Zo creëer je een gesloten lus. De bouw is een mega-verslinder.
We halen zand, grind en steen uit de grond, bouwen er mee, en gooien het na twintig jaar in de container. Dat kan zo niet langer.
Circulaire koplopers in de bouwsector
Nederland heeft afspraken gemaakt om de CO2-uitstoot drastisch te verlagen. De bouwsector is hierin een enorme sluitpost.
Door circulair in te kopen, stop je de afhankelijkheid van schaarse grondstoffen. Bovendien zorgen we voor minder afvalverwerking en dus minder belasting voor het milieu. Het is pure noodzaak voor onze toekomst.
Naast het feit dat je de planeet redt, scheelt het je op de lange termijn enorm veel geld. Je hoeft straks niet opnieuw te kopen als je materialen hergebruikt. Daarnaast is het een marketingkanon.
Steeds meer opdrachtgevers eisen duurzaamheid. Als jij kunt zeggen dat jouw project voor 98% gerecycled is, ben je de held op de bouwplaats.
En vergeet de kennis die je opbouwt niet; je bent je bedrijf future-proof aan het maken. Het is niet altijd rozengeur en maneschijn. De grootste valkuil? Bestaande regelgeving.
Veel wetten en normen zijn geschreven voor de lineaire economie. Ze belemmeren innovatie. Een ander ding is de markt. Soms is een circulair product nog duurder omdat de schaal nog niet is bereikt.
Ook het gebrek aan kennis bij leveranciers en opdrachtgevers is een struikelblok.
Je moet echt even zoeken naar de juiste partners die met je mee willen denken. Gelukkig zijn er genoeg pioniers die het pad effenen. In Nederland hebben we inmiddels al 85.000 circulaire activiteiten lopen (bron: PBL, 2023). Laten we eens kijken naar een paar toppers.
Een absolute koploper is het project in de voormalige Bijlmerbajes in Amsterdam. Daar verrees een wijk met 1.350 woningen. Het bijzondere?
Van de sloop van de oude gevangenis is 98% van de materialen gerecycled.
Denk aan de bekende blauwe cellen deuren die nu als gevelbekleding dienen. Dit toont aan dat hergebruik op grote schaal kan. Bij New Horizon Urban Mining in Geertruidenberg pakken ze het nog anders aan.
Zij slopen niet, ze 'oogsten'. Ze demonteren gebouwen zo dat materialen direct herbruikbaar zijn. Ze bewijzen dat een sloopproject een mijnbouwproject kan zijn.
Ook infrastructuur kan circulair. Kijk naar Dura Vermeer.
Zij bieden infrastructuur 'as a service'. In plaats van dat een gemeente een weg koopt, koopt hij een dienst.
Dura Vermeer blijft eigenaar van het asfalt en het materiaal en zorgt voor onderhoud en recycling. Zo ontstaat een win-win. Een ander mooi voorbeeld is de Cruquiusbrug in Noord-Holland.
Dit project is een schoolvoorbeeld van circulariteit in de Grond-, Weg- en Waterbouw (GWW).
Met welke criteria moet je rekening houden als je circulaire leveranciers selecteert?
Ze hebben materialen hergebruikt en modulair gebouwd, waardoor de brug straks makkelijk aangepast of verplaatst kan worden. En dan hebben we nog de innovators in materialen. Rutte Groep in Amsterdam ontwikkelde 'Freement'. Dit is een nieuw bindmiddel gemaakt uit de cementfractie van sloopbeton. Hiermee kan beton letterlijk hergebruikt worden zonder kwaliteitsverlies.
Bij Superuse Studios in Rotterdam gaan ze nog verder met hun 'Oogstkaart' en de 'Pulsapp'. Deze tools laten zien waar materialen vrijkomen.
- Levensduur en demontage: Kan het product makkelijk uit elkaar gehaald worden zonder schade? (Design for Disassembly).
- Herkomst: Waar komen de materialen vandaan? Kies voor lokaal en gerecycled.
- Terugname garantie: Wil de leverancier het materiaal na gebruik terugnemen? Dit is cruciaal voor een gesloten cyclus.
- Transparantie: Weet de leverancier precies wat er in zijn product zit?
Welke trends en ontwikkelingen zie je op het gebied van circulair inkopen in de bouwsector? En hoe zie je de toekomst van duurzaamheid in de sector?
Ze koppelen vraag en aanbod. Je ziet letterlijk waar je materialen kunt 'oogsten' voor je volgende project.
Ook Alliander doet mee. Ze renoveerden hun kantoren in Arnhem en Duiven tot energie-neutrale parels. Hierbij kozen ze voor hergebruik van materialen en biobased isolatie.
Circulaire verdienmodellen: versnellers voor de circulaire economie
Ze laten zien dat bestaande bouw ook circulair kan. Als je zelf aan de slag gaat, let dan op deze dingen: De toekomst is digitaal en biobased.
We zien dat er steeds meer 'Materialen Paspoorten' komen. Een digitaal document dat vertelt wat er in een gebouw zit.
- Product-as-a-Service (PaaS): Je betaalt voor het gebruik van een vloer, niet voor de tegels. De leverancier zorgt voor onderhoud en vervanging.
- Leasen: Net als een auto, maar dan voor bouwmaterialen.
- Terugkoopgaranties: Fabrikanten kopen materialen terug tegen een vaste prijs.
Zo weet de volgende eigenaar precies wat hij kan hergebruiken. Ook biobased materialen, zoals hout en schimmelwol, groeien enorm.
Deze materialen slaan CO2 op in plaats van uitstoten. De toekomst? Gebouwen die dienen als 'materialen banks'. We bouwen niet meer voor eeuwig, maar voor een cyclus van bijvoorbeeld 50 jaar, waarna alles weer de markt in gaat.
Van voedselverspilling naar circulariteit: ‘Samen maken we écht impact’
Het gaat niet alleen om materiaal, het gaat om geld. Traditioneel verdienmodel: kopen, gebruiken, weggooien. Nieuwe modellen zijn:
Dit verlaagt de drempel voor investeerders, want het materiaal behoudt zijn waarde. Een inspirerende mindset die we vaak horen bij pioniers is: "Waarom zou je weggooien wat nog goed is?" Dit geldt voor bakstenen, maar ook voor andere sectoren. Neem bijvoorbeeld initiatieven die voedselverspilling tegengaan en daar biobased materialen uit halen. Hoewel dit specifieke voorbeeld vaak uit de voedingsindustrie komt, is de mindset identiek aan die van de urban miner.
Circulair inkopen: hefboom of slagboom voor duurzame bedrijfsvoering?
Het gaat erom dat we afval zien als grondstof. Door samen te werken tussen sectoren, creëren we een systeem waarin niets verloren gaat.
Samenwerken is de sleutel. Is het een hindernis of een versneller?
Wat zijn de uitdagingen als je circulair inkopen wilt implementeren?
Eerlijk is eerlijk: in het begin voelt het als een slagboom. Je moet nieuwe leveranciers zoeken, contracten aanpassen en je eigen processen veranderen. Maar zodra je de eerste stappen hebt gezet, wordt het een hefboom.
Het dwingt je om slimmer te werken. Je ontdekt dat je minder afvalkosten hebt en dat je een stuk aantrekkelijker bent voor grote opdrachtgevers die hun CO2-voetafdruk moeten verlagen. Het is een investering die zich dubbel en dwars terugbetaalt.
Nu zelf aan de slag?
We noemden het al even, maar het is goed om te benadrukken dat de grootste uitdaging vaak de mindset is.
"We doen het altijd zo." Die zin is de vijand van circulair bouwen. Daarnaast is de techniek soms nog een uitdaging.
- Vraag om een Materialen Paspoort: Doe dit bij je leveranciers. Als ze het niet hebben, wees dan nieuwsgierig waarom niet.
- Start met modulair bouwen: Gebruik onderdelen die je makkelijk kunt vervangen of herplaatsen. Dit verlaagt kosten en bouwfouten.
- Bel een pionier: Neem contact op met bedrijven zoals Superuse Studios of New Horizon. Vraag om advies. Ze delen hun kennis graag.
- Check de "Freement" van Rutte Groep: Als je beton nodig hebt, kijk of dit alternatief beschikbaar is voor jouw regio.
Hoe demonter je een complexe gevel zonder beschadiging? Hoe test je de sterkte van gerecycled beton? Dit vergaat kennisuitwisseling. Gelukkig zijn er steeds meer kennisplatforms waar bedrijven hun ervaringen delen.
Wil je beginnen? Pak het klein aan.
Meld je aan voor de nieuwsbrief
Kijk naar je volgende project. Gewoon doen. De fouten die je maakt, zijn lessen voor de toekomst. Wil je op de hoogte blijven van de nieuwste ontwikkelingen, materialen en succesverhalen in de circulaire bouw?
Blijf leren en blijf bouwen. Samen zorgen we voor een Nederland waar we trots op zijn.