SimaPro instellen voor een Nederlandse bouw-LCA: stap voor stap

Thomas Hoekstra

Bouwkundig Ingenieur & Circulaire Bouw Adviseur

Stel je voor: je staat op het punt om een prachtig circulair bouwproject te ontwerpen.

Je hebt de mooiste biobased materialen op het oog, zoals hennepbeton van HempFlax en hergebruikte bakstenen van StoneCycling. Je wilt de milieu-impact ervan bewijzen met een degelijke Levenscyclusanalyse (LCA).

Je hebt SimaPro gekocht, je opent het en... stilte. Waar begin je? Dit voelt als het bouwen van een huis zonder bouwtekening. Geen zorgen. Ik zet even koffie, en we doen dit samen. Stap voor stap zetten we SimaPro op voor een specifieke Nederlandse bouw-LCA, zodat jij straks met harde cijfers kunt laten zien waarom jouw ontwerp de toekomst is.

Wat je nodig hebt voordat we beginnen

Voordat we in SimaPro duiken, moeten we een paar dingen op orde hebben. Dit is de basis.

Zonder deze materialen red je het niet. Denk aan de ingrediënten voor een goede maaltijd; je wilt niet halverwege ontdekken dat je de ui bent vergeten.

Allereerst natuurlijk je SimaPro licentie. Zorg dat je versie 9.0 of nieuwer hebt, want die bevat de nieuwste Nederlandse databases. Je hebt een PC of laptop met minimaal 16 GB RAM nodig.

SimaPro is een zwaar programma, en je wilt niet dat je systeem vastloopt bij het berekenen van een complexe gevel. Verder heb je de juiste databases nodig. Voor de Nederlandse context is de 'Database NL' of 'Ecoinvent' essentieel. Zorg dat je deze geactiveerd hebt.

Tot slot, en dit is cruciaal voor circulariteit, verzamel je eigen data.

Wat zijn precies de specificaties van dat biocomposiet van Plantics? Welk percentage gerecycled materiaal zit er in die bakstenen?

Je hebt een Excel-sheet nodig met daarin je materiaallijst, hoeveelheden (in kg of m3) en herkomst. Schrijf alles op. Wees precies. Een foutje van 10% in je input levert een foutieve uitkomst op.

Stap 1: Een nieuw project aanmaken en de scope bepalen

Oké, de koffie staat klaar. We starten SimaPro op.

Het eerste wat je ziet is het startscherm. Klik op 'New Project'.

Geef je project een duidelijke naam, bijvoorbeeld 'Circulair_Kantoor_Pilot'. Kies als database 'Ecoinvent 3.8' of 'NL CA'. De keuze hangt af van je focus.

Ecoinvent is heel internationaal en breed, de NL CA (Circulaire Ambities) is specifiek voor de Nederlandse markt en circulariteit. De volgende stap is het bepalen van je functionele eenheid.

Dit is de basis van je LCA. Je kunt niet zeggen "mijn gebouw is duurzaam". Je moet zeggen: "Voor 1 vierkante meter gebruiksoppervlakte (m2 BVO) over een levensduur van 60 jaar, is de impact X." Dus, noteer dit in je projectomschrijving. Meestal kies je voor m2 BVO (bruto vloeroppervlakte) of m3 inhoud.

Houd dit consistent vast. Een veelgemaakte fout hier is te beginnen met producten toevoegen zonder een duidelijke eenheid.

Je raakt dan de draag kwijt. Neem even de tijd om je scope te schetsen. Wat reken je wel en niet mee?

Ga je alleen voor materiaal (cradle-to-gate)? Of neem je de volledige levenscyclus mee inclusief gebruik en sloop (cradle-to-grave)? Besluit dit nu. Voor een circulair ontwerp raden we vaak cradle-to-grave aan om hergebruikspotentieel te zien.

Stap 2: De basisprocessen bouwen (de materials)

Nu wordt het echt leuk. We gaan je materialen inbrengen. In SimaPro ga je naar 'Process'.

Klik op 'New Process'. We beginnen met het meest iconische biobased materiaal: hennepbeton.

Laten we zeggen je gebruikt 50 kg per m2 wand. Zoek in de database naar 'Hemp block' of 'Hempcrete'.

Vaak vind je het onder 'Bio-based materials'. Als het er niet staat, maak je een 'User process' aan. Om een user process te maken, typ je de naam, bijvoorbeeld 'Hennepbeton blok - Hergebruikt'.

Je vult de 'Input' in. Stel, je gebruikt een blok van 10 kg.

Je voegt toe: 10 kg Hennepbeton (geproduceerd door bedrijven als HempFlax). Als je een specifieke Nederlandse leverancier hebt, kijk dan of je zijn productieproces kunt benaderen. Vaak zit er in de database al een gemiddeld proces voor de productie van biobased materialen. Gebruik dat als basis en pas het aan.

Vul bij 'Output' je functionele eenheid in. Bijvoorbeeld: 1 stuk hennepbetonblok.

Voor de transportstap: zoek in de database naar 'Transport, lorry, EUR'. Vul de afstand in die het materiaal moet reizen, bijvoorbeeld 150 km vanuit Groningen naar je projectlocatie in Amsterdam.

Een veelgemaakte fout is het vergeten van het transport. Ook al is het biobased, de CO2-uitstoot van de vrachtwagen telt mee. Doe dit voor al je materialen: isolatie (plastic of schapenwol?), vloeren (beton of hout?), gevelbekleding (klinkers of staal?).

Stap 3: De productstap (Product Stage) opbouwen

Je hebt nu losse materialen. Nu maak je de bouwlaag of het onderdeel.

Dit heet in LCA-termen de 'Productstap' (Module A1-A3). We gaan bijvoorbeeld een gevel bouwen.

Maak een nieuw proces aan in de GaBi software voor levenscyclusanalyse en noem het 'Gevel - Biobased - 1m2'. Bij 'Input' voeg je alle materialen toe die je in stap 2 hebt gemaakt. Stel je gevel bestaat uit 40 kg hennepbeton, 5 kg schapenwol isolatie en 20 kg hergebruikte bakstenen.

Je voegt deze materialen toe als input. Je kunt de hoeveelheden per m2 berekenen.

Zorg dat je de eenheden gelijk houdt. Als je gevel 1 m2 is, voeg je de materialen voor die 1 m2 toe. SimaPro telt nu alle impact van de productie, het transport en de verpakking bij elkaar op. Let op: je hoeft nu nog niets te doen met 'End of Life' (EoL). Dat komt straks.

Focus nu op de opbouw. Controleer of je de juiste eenheden gebruikt (vaak kg, soms m3).

Een fout die veel beginners maken is het dubbel tellen. Je telt de impact van het bakstenen productieproces al mee, en als je later het bakstenen 'hergebruik' proces toevoegt, tel je dat misschien per ongeluk ook nog mee. Wees scherp.

Stap 4: De levenscyclus toevoegen (A4, B1-B7, C1-C4)

Hier komt het circulaire gedachtegoed tot leven. We gaan nu de rest van de levenscyclus invullen.

Dit doen we in je 'Gevel - 1m2' proces. We blijven in hetzelfde scherm.

Onderaan zie je de modules staan. Transport (A4): Je hebt het transport van fabriek naar bouwplaats al gedaan? Mooi. Zo niet, voeg hier een transportproces toe. Stel: 50 km. Gebruiksfase (B1-B7): Voor gevels is onderhoud (B2) vaak relevant.

Zoek naar 'Maintenance, facade'. Of maak een eigen stap aan. Stel, na 25 jaar schilder je de houten delen. Voeg dan het proces 'Verf (watergedragen)' toe met een hoeveelheid.

Vergeet het transport voor onderhoud niet. Ook energiegebruik (B6) kan relevant zijn, maar vaak zit dat in het gebouwproces.

Hou het simpel voor nu. Einde Leven (C1-C4): Dit is de sleutel voor circulariteit.