Prestatie-inkoop en Best Value bij circulaire bouwprojecten
Stel je voor: je wilt een circulair huis bouwen. Niet zomaar een huis, maar eentje die na 50 jaar weer gedemonteerd kan worden en waarvan de materialen opnieuw gebruikt worden.
Je vraagt aannemers om een offerte, maar in plaats van een stapel papier met een lage prijs, krijg je een verhaal over kwaliteit, risico’s en oplossingen.
Dat is precies wat prestatie-inkoop doet. Het is een manier van inkopen die focust op wat je echt wilt: een duurzaam resultaat, niet alleen een goedkope bouw. In de wereld van circulair bouwen is dat essentieel, want je koopt geen producten, je koopt een prestatie voor de toekomst.
Wat is circulaire nieuwbouw?
Circulaire nieuwbouw betekent dat je een gebouw ontwerpt en bouwt zonder afval te produceren. Je gebruikt materialen die al eerder zijn gebruikt, of materialen die je na de sloop weer opnieuw kunt inzetten.
Denk aan houten balken die je los kunt schroeven in plaats van vast te lijmen, of bakstenen die je na 60 jaar weer opnieuw kunt gebruiken. In Nederland willen we de komende tien jaar een miljoen nieuwe woningen bouwen. De Buyer Group circulaire nieuwbouwwoningen zet in op deze opgave, want zonder circulair denken raken we grondstoffen kwijt en belasten we het milieu te zwaar.
Bij circulair bouwen draait het om biobased materialen, zoals hout van snel groeiende bomen of isolatie van vlas.
Het gaat ook om urban mining: materialen terughalen uit bestaande gebouwen. Een circulair huis is geen eenmalige aankoop, maar een materiaalbank voor de toekomst. De sleutel is om bij de start al te bedenken hoe je het huis weer uit elkaar haalt. Dat vereist een andere aanpak dan traditioneel bouwen.
Pijlers voor circulaire uitvragen
Om circulair inkopen echt te laten werken, moet je anders kijken naar wat je vraagt. De pijler van Best Value Procurement (BVP), in Nederland bekend als prestatie-inkoop, is hier ideaal voor.
- Budget noemen: Vertel direct hoeveel geld je beschikbaar hebt, zodat leveranciers kunnen zoeken naar value-for-money.
- Focus op kwaliteit: Bij prestatie-inkoop bepaalt kwaliteit minimaal 75% van de beoordeling, prijs maar 25%.
- Past Performance Enquête: Vraag leveranciers om scores van eerdere projecten, zodat je ziet wie echt goed presteert.
- RAVA-plan: Vraag een Risico, Value Added plan om risico’s te beheersen en extra waarde te creëren.
Dean Kashiwagi ontwikkelde BVP in de jaren negentig en het draait om één ding: de opdrachtnemer laten presteren op basis van zijn expertise. Jij als opdrachtgever geeft een budget en een duidelijke output, en de leverancier zoekt de beste weg daar naartoe. Deze aanpak zorgt ervoor dat je niet vastzit aan een lijst met functionele eisen die de oplossingsruimte verkleinen. In plaats daarvan geef je ruimte voor innovatie, zoals het gebruik van houten panelen die je later kunt hergebruiken.
De weg naar beter presteren op circulair inkopen voor nieuwbouwwoningen
De Buyer Group circulaire nieuwbouwwoningen publiceerde in februari 2022 een marktvisie. Daarin staan concrete stappen voor inkopers en bouwers.
Het doel is duidelijk: bouwprojecten die niet alleen duurzaam zijn, maar ook economisch rendabel.
Begin klein, adviseert de groep. Start met een kleinschalig project, bijvoorbeeld een rijtjeshuis van 100 vierkante meter, om de aanpak te testen. Zo voorkom je dat je direct te groot denkt en faalt.
Een cruciale stap is circulariteit al in de uitvraag meenemen. Vraag niet alleen naar een huis, maar naar een huis dat na 50 jaar weer gedemonteerd kan worden.
Gebruik materialen zoals cross-laminated timber (CLT) of biobased isolatie van hennep. Durf loslaten: de opdrachtnemer leidt, jij faciliteert. Dat betekent dat je als opdrachtgever niet alles zelf wilt bedenken, maar vertrouwt op de expertise van de bouwer. De marktvisie van Pianoo (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland) helpt hierbij met praktische inkoopprocessen.
Marktvisie en strategie
De marktvisie van de Buyer Group is een blauwdruk voor circulaire woningbouw. Het benadrukt samenwerking tussen opdrachtgevers, architecten en aannemers.
Eén miljoen woningen bouwen in tien jaar is een enorme opgave, maar met circulair inkopen wordt het haalbaar. De visie adviseert om te kiezen voor modulaire bouw, waarbij onderdelen zoals gevels of daken makkelijk vervangbaar zijn. Dit vermindert afval en verlengt de levensduur.
De strategie is praktisch: gebruik bestaande data van urban mining-projecten om te zien welke materialen beschikbaar zijn.
Bijvoorbeeld, oude bakstenen uit gesloopte panden opnieuw gebruiken in nieuwbouw. De marktvisie is gratis beschikbaar via Pianoo, inclusief een MXF video (751,3 MB), MP4 (74,2 MB) en MP3 (4,6 MB) voor wie audiovisueel wil leren. Dit helpt om de kennis te verspreiden en de markt te verduurzamen.
Minder eisen, meer ruimte voor oplossingen
Te veel functionele eisen stellen verkleint de oplossingsruimte voor aanbieders. Bij prestatie-inkoop draait het andersom: jij omschrijft het gewenste resultaat, zoals een energie-neutraal huis van 120 vierkante meter met biobased materialen, en de leverancier bepaalt hoe.
Dit zorgt voor meer innovatie, zoals het gebruik van mycelium (schimmels) als isolatiemateriaal, dat na de sloop composteerbaar is.
Enkel selecteren op de laagste prijs leidt tot minder kwaliteit en meer meerwerk. Bij circulair bouwen betekent dat vaak dat materialen niet herbruikbaar zijn. Kies voor een mix van kwaliteit en prijs, waarbij kwaliteit de boventoon voert.
Vraag leveranciers om een RAVA-plan: welke risico’s loop je bij het gebruik van oude materialen, en hoe voeg je waarde toe? Dit voorkomt verrassingen en zorgt voor een beter eindresultaat.
We rapporteren wekelijks
Bij prestatie-inkoop hoort een wekelijkse rapportage. De opdrachtnemer rapporteert over voortgang, risico’s en afwijkingen.
Dit houdt iedereen scherp en zorgt voor snelle aanpassingen. Stel je voor: een leverancier meldt dat de beschikbaarheid van hergebruikt hout minder is dan gedacht.
Meteen schakel je naar alternatieven, zoals bamboe of gerecycled staal. De wekelijkse update zorgt voor transparantie en vertrouwen. Dit proces is anders dan traditioneel bouwen, waarbij je pas aan het eind ziet wat er misgaat.
Bij circulaire projecten is tijd geld, en wekelijks monitoren voorkomt dat kleine problemen uitgroeien tot grote vertragingen. Gebruik tools zoals digitale platforms om rapportages eenvoudig te delen.
Wanneer is prestatie-inkoop geschikt?
Prestatie-inkoop is geschikt voor circulaire projecten waarbij innovatie en kwaliteit cruciaal zijn. Denk aan nieuwbouwwoningen met biobased materialen of sloopprojecten waar je materialen wilt hergebruiken.
Het is minder geschikt voor simpele klussen, zoals een enkele reparatie, waarbij prijs de hoofdrol speelt. Voor een miljoen woningen is het ideaal, omdat het ruimte geeft voor maatwerk. Start met een pilot: bouw een klein huis van 80 vierkante meter met prestatie-inkoop.
Meet de resultaten, zoals materiaalgebruik en kosten. Als het werkt, schaal op.
De Buyer Group adviseert om circulariteit als eis te stellen vanaf dag één, anders mis je de kans op een duurzaam resultaat.
Prestatie-inkoop en aanbestedingen
Bij aanbestedingen past prestatie-inkoop perfect. Je publiceert een uitvraag met een budget, bijvoorbeeld €200.000 voor een circulair huis van 100 vierkante meter. Leveranciers dienen plannen in die focussen op kwaliteit: hoeveel procent hergebruikte materialen?
Hoe minimaliseer je afval? De beoordeling is 75% kwaliteit, 25% prijs, wat zorgt voor betere offertes.
Vermijd fouten: neem circulariteit mee in de uitvraag, anders loop je achter. Gebruik de marktvisie van Pianoo als leidraad.
Met deze aanpak bouw je niet alleen huizen, maar een toekomstbestendige economie. Dus, pak die kans en start met prestatie-inkoop voor je volgende circulaire project.