Luchtkanalen en ventilatiesystemen circulair installeren
Stel je voor: je bouwt een huis dat niet vastgekit is, maar als een soort Lego-project in elkaar steekt.
Elke schroef is een belofte voor de toekomst. Dat is de essentie van circulair bouwen. En net zoals bij die Lego, gaat het erom dat je alles later weer uit elkaar kunt halen en opnieuw kunt gebruiken. Dat geldt voor muren en vloeren, maar ook voor iets dat we vaak vergeten: de luchtkanalen en ventilatiesystemen.
Die zitten verborgen achter gipsplaten, maar zijn vaak een enorme berg waardevol materiaal dat we straks gewoon weer kunnen gebruiken. De meeste ventilatiesystemen zijn nu een eenrichtingswegje.
Ze worden geïnstalleerd, functioneren twintig jaar, en belanden dan in de container. Zonde. Echt zonde.
Want die kanalen van aluminium of gegalvaniseerd staal zijn pure grondstof voor nieuwe producten. Door ze slim en demontabel te installeren, kies je voor Urban Mining. Je maakt van je gebouw een toekomstige mijn vol herbruikbare materialen. Dat is niet alleen goed voor de planeet, het bespaart ook nog eens een hoop geld op de sloopkosten later.
Wat is een circulair ventilatiesysteem eigenlijk?
Een circulair ventilatiesysteem draait om drie dingen: demontabel, herbruikbaar en traceerbaar. Je installeert de luchtkanalen niet met cement of permanente kit, maar met klemmen en schroeven die je makkelijk weer losdraait.
Zo kun je de unit na jaren nog schoonmaken, vervangen of meenemen naar een ander project. Denk aan modulaire kanalen van het Duitse merk Trionetix of het Nederlandse systeem van Brink Climate Systems. Deze zijn vaak gemaakt van gerecycled staal of aluminium en zijn specifiek ontworpen voor demontage.
Belangrijk hierbij is het 'paspoort' van het materiaal. Tegenwoordig leveren leveranciers zoals Duco of Brink een digitaal paspoort bij hun systemen.
Daarin staat precies welk materiaal het is, hoe oud het is en hoe je het moet demonteren.
Dit noemen we Material As Built (MAB). Het is de sleutel tot Urban Mining. Straks bij de sloop hoef je niet te gissen; je scant de QR-code op de flexibele slang en je weet direct: dit is hoogwaardig polyethyleen dat ik opnieuw kan inzetten. Dat voorkomt downcycling.
De werking: Schroef het vast, niet kitten
De kern van het circulair installeren zit hem in de connectietechniek. Vergeet de traditionele plakband en chemische kitten die op den duur uitdrogen en smerig worden.
De moderne, circulaire monteur gebruikt koppelstukken met perslucht of speciale klemmen. Kijk naar systemen als de Klem-Connectie van Brink.
Hiermee pers je een rubberen ring vast die een luchtdichte verbinding garandeert, maar die je ook weer met een simpele beweging losmaakt. Dit werkt sneller en is schoner. De luchtstroom zelf verandert niet.
Een circulair systeem zuigt net zo goed lucht af als een traditioneel systeem. Het gaat erom hoe het is opgebouwd. We werken steeds vaker met zogenaamde 'plug-and-play' modules. Denk aan de Unitair Compact Unit van Itho Daalderop.
Dit is een compleet ventilatietoestel dat in de fabriek wordt gebouwd en als een blok op de bouwplaats wordt geplaatst.
Geen losse onderdelen die over de vloer slingeren, maar een kant-en klaar blok dat je zo weer uit het gebouw kunt takelen als het op is. De kanalen leggen we ook anders.
In plaats van zware stalen kanalen die gelast moeten worden, kiezen we voor lichte, flexibele slangen van gerecycled kunststof of aluminium. Deze zijn vaak 100% recyclebaar. Ze wegen minder, waardoor je minder zwaar hangwerk nodig hebt (besparing op staal in het plafond) en ze zijn makkelijker te demonteren. Een voorbeeld zijn de Flexibele Slangen van Euroflex, die specifiek geschikt zijn gemaakt voor hergebruik zonder dat de kwaliteit achteruitgaat.
De kosten: Is duurzaam duurder?
Veel mensen denken dat circulair bouwen een dure grap is. In de aanschaf is het soms ietsjes duurder, maar door prefab bouwen als katalysator in te zetten, win je enorm op de totale lifecycle kosten (LCC).
Een demontabel systeem van Brink of Duco kost in aanschaf misschien 10% meer dan een wegwerp-systeem. De koppelstukken en speciale beugels zijn prijziger dan simpele schroefjes.
Een standaard RVS kanaal van 200mm diameter kost bijvoorbeeld €45 per meter, terwijl een circulair systeem inclusief koppeling op €55 per meter kan uitkomen. Maar kijk naar de toekomst. Over 20 jaar hoef je het systeem niet volledig te slopen en af te voeren. De sloopkosten dalen met wel 30 tot 50 procent.
Bovendien, als je het materiaal terugkoopt via een 'Buy-Back' garantie, krijg je bij leveranciers zoals een groothandel in installatiematerialen soms tot 20% van de materiaalwaarde terug.
Dat zijn serieuze bedragen. Reken even mee: bij een project van 500 vierkante meter met 100 meter kanaal, bespaar je al snel €1.500 aan sloopkosten en materiaalwaarde. Ook de montagekosten zijn lager op de lange termijn.
Omdat de systemen modulair zijn, hoef je geen specialisten in te huren die lassen of kitten. Een standaard installateur kan de boel met de hand (en een momentsleutel) in elkaar draaien.
De materiaalkosten voor een ventilatie-unit van Itho Daalderop liggen rond de €1.200,- voor een basis model.
De circulaire variant met extra demontage-opties kost €1.400,-. Die €200,- verdien je dubbel en dwars terug bij de verhuizing of renovatie.
Praktische tips voor de bouwplaats
Als je zelf aan de slag gaat of een aannemer inschakelt, zijn er een paar dingen die je direct moet vragen om de circulaire prestatie te bepalen. Vraag allereerst om het 'Circulair Inkoopcontract'.
Hierin leg je vast dat het materiaal na de levensduur terug moet naar de leverancier of hergebruikt moet worden.
Zonder contract gebeurt het namelijk niet. Vraag specifiek naar systemen die zijn gecertificeerd met een 'Cradle to Cradle' certificering. Dat garandeert dat de materialen onschadelijk zijn en geschikt voor de kringloop.
Begin op de bouwplaats met het vastleggen van de data. Maak gebruik van BIM (Bouw Informatie Model) om alle kanalen en componenten digitaal vast te leggen. Zorg dat je weet hoeveel meter kanaal je precies legt en van welk merk. Gebruik bijvoorbeeld het 'Material Passport' van Madaster.
Dit is een online platform waar je al je bouwmaterialen kunt registeren.
Je scant de producten, vult de data in en het systeem berekent automatisch de waarde van je materialen voor de toekomst. Zorg voor een schone bouwplaats.
Een circulair systeem is alleen circulair als het niet beschadigd aankomt bij de sloop. Dit geldt ook voor tijdelijke huisvesting circulair opzetten; berg de losse onderdelen netjes op in een afgesloten container, niet in de open lucht waar het gaat roesten. En tot slot: train je installateurs.
Zij moeten weten dat ze geen chemische kit m gebruiken, maar de speciale O-ringen of perskoppelingen.
Als ze dat vergeten, is het systeem niet meer demontabel en is de circulaire investering voor niets geweest.