Cirkelstad: wat doet dit netwerk voor inclusieve en circulaire steden?
Stel je voor: je loopt door je wijk en ziet een sloopproject.
In plaats van een hoop puin, zie je een goudmijn. Een berg waardevolle materialen die zo weer in een nieuw gebouw kunnen.
Dat is precies de droom van Cirkelstad. Dit netwerk haalt sloop- en bouwafval weg bij de traditionele afvalstroom en geeft het een nieuw leven. Het is een beweging van bedrijven, gemeenten en kennisinstellingen die samenwerken om de bouwsector op z’n kop te zetten. Ze geloven niet in een lineaire economie (grondstof → product → afval), maar in een cirkel.
Alles blijft waarde houden. Dit is de basis van circulair bouwen.
Hoe werkt die cirkel eigenlijk in de praktijk?
Je vraagt je misschien af: hoe werkt dat dan, zo’n netwerk? Cirkelstad werkt als een soort marktplaats en kenniscentrum tegelijk. Stel, een kantoorpand in Amsterdam-Zuid wordt gesloopt.
In plaats van dat de sloper alles naar de stort brengt, komt er iemand van Cirkelstad langs.
Die weet precies wat er waardevol is. Denk aan stalen balken, bakstenen, maar ook minder voor de hand liggende dingen als systeemplafonds of specifieke deuren.
De materialen worden geselecteerd, gedemonteerd en opgeslagen. Ze krijgen een paspoort met specs: wat is het, wat is de kwaliteit, waar komt het vandaan? Zo’n paspoort is essentieel.
Je wilt niet weten hoeveel bouwers twijfelen over hergebruikte materialen. Cirkelstad zorgt voor die betrouwbare data.
Ze koppelen vervolgens de aanbieder van de materialen (de sloper of de eigenaar) aan een vragende partij (een architect of aannemer). Denk aan een partij biobased materialen, zoals houtwolisolatieplaten of vlas. Die passen perfect in een circulair model. Cirkelstad stimuleert niet alleen het hergebruik van baksteen en staal, maar juist ook de toepassing van nieuwe, biobased grondstoffen.
Ze zorgen dat ketenpartners elkaar vinden. Zo ontstaat een lokale markt voor hergebruikte materialen. Dat noemen ze ‘urban mining’; de stad wordt de mijn van de toekomst.
Waarom is dit netwerk zo hard nodig?
De bouw is een enorme vervuiler. Wereldwijd is verantwoordelijk voor zo’n 40% van de CO2-uitstoot en een derde van al het afval.
We halen nog te veel nieuwe grondstoffen uit de bodem, terwijl we die eigenlijk niet meer hebben. De overheid legt steeds strengere regels op, zoals de CO2-prestatieladder en eisen voor Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI).
Cirkelstad helpt bedrijven en gemeentes om hieraan te voldoen, zonder dat het een ingewikkeld en duur verhaal wordt. Het gaat niet alleen over milieu. Het gaat ook over geld. Nieuwe materialen worden duurder.
Denk aan staal of aluminium. Hergebruikte materialen zijn vaak goedkoper, mits je de logistiek goed regelt.
Cirkelstad zorgt voor die logistiek. Ze brengen vraag en aanbod bij elkaar, waardoor de drempel om iets te hergebruiken een stuk lager wordt. Je hoeft zelf niet op jacht te gaan; zij doen de matchmaking.
Een ander cruciaal punt is inclusiviteit. Cirkelstad kijkt verder dan alleen materiaal.
Ze betrekken sociale werkplaatsen bij het demonteren en opkopen van materialen. Mede door initiatieven zoals het Nationaal Sloopfonds en de financiering hiervan, creëren ze werkgelegenheid voor mensen die moeilijk aan de slag komen.
Tegelijkertijd leren deze mensen een ambacht: het zorgvuldig slopen in plaats van rammen. Dat is pas écht duurzaam.
De kern van Cirkelstad: Samenwerken en Delen
De kracht van Cirkelstad zit hem in de aanpak. Het is geen bedrijf dat winst maakt op materialen.
Het is een netwerk dat kennis deelt en projecten verbindt. Ze organiseren sessies waar aannemers, architecten en gemeentes samenkomen om te praten over lopende projecten.
Zo ontstaan er samenwerkingen die je van tevoren niet had kunnen bedenken, passend bij hoe de Raad voor de leefomgeving adviseert over deze transitie. Een concreet voorbeeld: een gemeente wil een school renoveren. De architect is bij Cirkelstad aangesloten. Hij weet dat er in een ander project, een kantoor in de buurt, een partij gerecyclede gipsplaten vrijkomt.
Die zijn net nieuw, maar passen niet meer in het ontwerp. Cirkelstad regelt de overname. De prijs?
Vaak 30 tot 50% goedkoper dan nieuw, afhankelijk van het materiaal en de beschikbaarheid. Ze werken vaak met een 'circulair ontwerpprotocol'. Dit is een set van afspraken.
De belangrijkste is: 'Ontwerp met de materialen die je al hebt.' Dat vereist een andere manier van denken. Je begint niet met een tekening en gaat daarna materialen kopen.
Je kijkt eerst wat er beschikbaar is en past je ontwerp daarop aan.
Cirkelstad faciliteert dit proces door een database aan te bieden van beschikbare materialen in een regio. Daarnaast zetten ze in op 'Urban Mining'. Dit betekent dat ze gebouwen zien als voorraadkamers.
Ze inventariseren wat er in een gebouw aanwezig is voordat er gesloopt wordt. Dit voorkomt dat waardevolle materialen verloren gaan.
Ze werken samen met sloopbedrijven die gespecialiseerd zijn in zachte sloop. Dit is precisiewerk.
Je wilt niet dat een waardevolle houten vloer kapot gaat bij de sloop.
Wat zijn de kosten en hoe stap je in?
Je hoeft niet meteen miljoenen te investeren om mee te doen. Cirkelstad is er voor grote partijen, maar juist ook voor de kleintjes.
Deelname aan het netwerk is vaak op basis van een lidmaatschap of een projectgebonden samenwerking. Voor gemeentes en grote ontwikkelaars zijn er vaste lidmaatschappen, vaak in de orde van grootte van enkele duizenden euro's per jaar. Daar krijg je toegang tot de netwerkdatabank en exclusieve bijeenkomsten voor.
Voor een MKB’er of een particulier die één huis bouwt, werkt het anders.
Je kunt via de website of het netwerk materiaal aanbieden of zoeken. De transactie loopt via de betrokken partijen. De prijzen variëren enorm. Een partij hergebruikte bakstenen (gevelstenen) kost vaak €15 tot €25 per m2, exclusief transport en sorteren.
Nieuwe bakstenen zitten al snel op €40-€50 per m2. Kijken we naar hout, dan is het verschil nog groter.
Gerecycled Douglas hout, goed bewerkt, kan zo’n €800 per kuub kosten. Nieuw Douglas hout zit al snel rond de €1000-€1200, afhankelijk van de kwaliteit en herkomst. Het gaat hierbij wel om 'gecertificeerd' hergebruik.
Cirkelstad zorgt voor de traceerbaarheid. Je weet wat je koopt.
Biobased materialen, zoals hennep of schelpen, zijn vaak qua aanschafprijs vergelijkbaar met reguliere materialen, maar hebben een lagere 'Total Cost of Ownership' omdat ze beter isoleren en minder onderhoud nodig hebben. Cirkelstad helpt je de juiste leveranciers te vinden. Ze connecten je met partijen die materialen leveren als Mycelium (schimmelmaterialen) of vlas.
Cirkelstad draait om actie. Stop met wachten op de perfecte circulaire regelgeving. Begin gewoon met één project. Kijk wat er in je eigen omgeving beschikbaar is.
Praktische tips om te starten
Wil je aan de slag? Hieronder een concreet stappenplan voor bouwers, architecten of gemeentes.
Je hoeft niet alles in één keer te doen. Kleine stapjes werken het best.
- Check de beschikbaarheid: Voordat je materialen bestelt, kijk je in de database van Cirkelstad of vraag je bij ze na of er iets vrijkomt in jouw regio. Dit kan weken schelen in levertijd.
- Denk na over demontage: Als je een gebouw ontwerpt, bedenk dan hoe je het straks weer uit elkaar kunt halen. Gebruik schroeven in plaats van lijm. Dit maakt hergebruik makkelijker.
- Vraag om materiaalpaspoorten: Vraag je leveranciers om een materiaalpaspoort. Cirkelstad helpt je deze te maken voor je eigen materialen. Zo bouw je aan je eigen 'mijn'.
- Sluit je aan bij een netwerkbijeenkomst: Ga eens naar een van de Cirkelstad-ontbijtsessies. Daar ontmoet je mensen die al jaren bezig zijn. De kennis die je daar opdoet, is onbetaalbaar.
- Begin klein: Pak een onderdeel van je project. Bijvoorbeeld de deuren of de vloer. Kijk of je die circulair kunt inkopen. Als dat bevalt, breid je het uit.
Onthoud: Cirkelstad is geen quick fix. Het is een mindset. Het gaat erom dat je stopt