Circulaire speeltuin en buitensportpark: veilige hergebruikmaterialen
Een speeltuin of sportpark dat nieuw leven wordt ingeblazen met materialen die je ooit al eens ergens anders hebt gebruikt. Dat is het idee van circulair bouwen. Je haalt sloopmaterialen op, geeft ze een nieuwe functie en zorgt dat ze later weer makkelijk te hergebruiken zijn.
Dit proces heet urban mining. In plaats van grondstoffen uit de aarde te halen, graaf je in de 'mijn' van bestaande gebouwen en infrastructuur. Het resultaat?
Een plek waar kinderen veilig spelen en sporters hun energie kwijt kunnen, met een minimale ecologische voetafdruk. Je bent niet alleen goed bezig voor de planeet, maar creëert ook een unieke speelomgeving met een verhaal.
Waarom kiezen voor hergebruikmaterialen?
De traditionele bouwsector is een enorme verslinder van grondstoffen. Denk aan zand, grind en hout.
Tegelijkertijd belandt er na een sloopproject enorm veel materiaal op de afvalberg.
Zonde, want vaak is er nog prima iets mee te doen. Door te kiezen voor hergebruik, verminder je de CO2-uitstoot die gepaard gaat met de productie van nieuwe materialen. Je bespaart ook op transportkosten en afvoerkosten.
Bovendien geef je een bestaand materiaal een tweede leven, wat een circulaire economie stimuleert. Een speeltuin van hergebruikt materiaal is een mooi statement en een educatief middel op zich. Het gaat hierbij niet zomaar om 'recycling' waarbij materialen worden vermalen. We hebben het over 'hergebruik' ofwel 'reuse'.
Dit betekent dat de materialen in hun oorspronkelijke vorm worden toegepast. Dit bespaart nog meer energie en geeft de materialen hun eigen karakter.
Denk aan een klimrek van oude hoogspanningsmasten of een skate-ramp van restanten asfalt. Dit soort toepassingen zie je steeds vaker opduiken, zoals bij het project 'De Ceuvel' in Amsterdam, waar oude schoorstenen en andere materialen een nieuw leven kregen.
De kern: materialen en veiligheid
Het draait allemaal om de juiste materialen kiezen. Urban mining is de sleutel.
Je kunt materialen opzoeken via sloopbedrijven, gemeentelijke projecten of gespecialiseerde handelaren. Belangrijk is dat je materialen selecteert die veilig zijn voor spelende kinderen en sporters.
Denk aan hout dat niet is behandeld met schadelijke stoffen, of kunststof dat niet breekt in scherpe stukken. Materialen als staal, beton en bepaalde soorten hardhout zijn vaak perfect geschikt voor hergebruik. Ze zijn sterk en duurzaam. Een specifieke toepassing is het hergebruik van rubberen valdempingstegels van oude sportvelden.
"Veiligheid staat voorop. Elk stuk materiaal dat we gebruiken, moet voldoen aan de strengste normen, net als nieuw spelmateriaal."
Deze bieden nog steeds de juiste demping. Voordat je materiaal toepast, is een grondige inspectie nodig.
Controleer op roest, houtrot, scheuren of verkleuringen. Bij kunststoffen kijk je of het materiaal nog flexibel is en niet broos. Soms is een kleine bewerking nodig, zoals schuren of het verwijderen van oude verflagen.
Het is slim om materialen te combineren. Zo kun je een frame van hergebruikt staal combineren met nieuwe, FSC-gecertificeerde houten planken.
Dit zorgt voor een mooi contrast en een optimale balans tussen duurzaamheid en veiligheid.
Specifieke materialen en hun herkomst
Een goed voorbeeld is de 'Schoonschip' gemeenschap in Amsterdam, waar materialen vaak een tweede leven krijgen in de publieke ruimte. Je kunt op een schat aan materialen jagen. Denk aan oude brandweerslangen voor een klimtouw, of stukken rubber van oude laarzen voor een zachte ondergrond.
Ook oude betonpijlers van gesloopte viaducten zijn perfect als basis voor een klimwand. Let wel op de afwerking; scherpe randen zijn een no-go.
Ook oude lantaarnpalen kunnen dienen als palen voor een schommel of klimrek.
Je kunt ze laten verzinken of schilderen voor de uitstraling en duurzaamheid. Voor de ondergrond kun je denken aan gebroken puin dat wordt gebruikt als fundering, bedekt met een laag veiligheidsrubber.
Prijsindicaties en varianten
De kosten voor een circulaire speeltuin hangen sterk af van de mate van hergebruik en de complexiteit. Je kunt kiezen voor een budgetmodel waarbij je vooral materiaal vanuit de eigen regio gebruikt, of een high-end ontwerp waarbij materialen van bekende architectuurprojecten worden hergebruikt. Over het algemeen liggen de materiaalkosten lager dan bij nieuwe materialen, maar de arbeidskosten voor de verwerking kunnen iets hoger zijn.
- Budget Circulair (€15.000 - €30.000): Dit is een basis speeltuin of sportpark. Je gebruikt vooral materialen die lokaal vrijkomen, zoals puin, standaard staalprofielen van sloopprojecten en hergebruikt hout van oude schuren. De vormgeving is eenvoudig, denk aan een blokkenparcours van betonstenen of een klimrek van vierkante metalen buizen. Veiligheid wordt geborgd door een ondergrond van gerecycled rubberkorrel.
- Middenklasse Circulair (€30.000 - €70.000): Hier zit meer maatwerk in. Je kunt denken aan een skate-ramp van oude skatepark-delen of een klimstructuur van gerecyclede kunststof leidingen. Er is meer aandacht voor het verhaal en de vormgeving. Prijzen voor rubberen tegels van oude sportvelden liggen rond de €40 per m² (inclusief leggen). Een mooi project in deze categorie is een speeltuin met elementen van oude spoorwegmaterialen (mits veilig bewerkt).
- High-End Circulair (€70.000+): Dit zijn op maat gemaakte ontwerpen met unieke materialen. Denk aan een klimtoren van oude hijskranen of een waterpomp-systeem van oude industriële leidingen. De kosten zitten hem hier in de engineering, de bewerking van complexe materialen en de speciale afwerking. Je kunt hierbij denken aan materialen van iconische projecten zoals de 'Markthal' in Rotterdam (restanten van de staalconstructie) of delen van de Amsterdamse Zuidas.
Hieronder een indicatie per type project: Het is slim om te werken met een circulair ontwerpbureau dat gespecialiseerd is in urban mining.
Zij hebben connecties met sloopbedrijven en weten wat er beschikbaar is. Daarnaast kun je subsidie aanvragen bij gemeenten of provincies voor duurzame projecten. Veel gemeenten hebben een potje voor 'groene' speeltuinen.
Praktische tips voor je eigen project
Wil je aan de slag? Begin klein. Misschien eerst een picknicktafel van oude meerpalen of een kleine klimboom van oude leidingen.
Zo krijg je gevoel voor de materialen. Zorg dat je een plan hebt.
Wat voor speeltuin wil je? Welke materialen passen daarbij? Ga op zoek naar leveranciers. Kijk niet alleen naar sloopbedrijven, maar ook naar bedrijven die materialen opslaan voor hergebruik, zoals 'Circl' van ABN AMRO of het 'Circulair Warenhuis' in Utrecht.
Zij hebben vaak een online catalogus. Houd rekening met de levertijden.
Hergebruikmaterialen zijn vaak 'one-off'. Het kan even duren voordat je de juiste partij bij elkaar hebt. Wees creatief. Is er een oude damwand beschikbaar?
Gebruik die als wand voor een klimwand. Is er een partij oude fietsbanden?
Verwerk die tot een zachte valdemping. Zorg dat je altijd een veiligheidscheck doet.
Laat constructies berekenen door een constructeur. Een circulaire speeltuin mag nooit ten koste gaan van de veiligheid. Als je dit goed aanpakt, creëer je een plek die kinderen en volwassenen raakt en inspireert.