Circulaire muziekschool en oefenruimte: akoestiek en hergebruik
Een muziekschool bouwen die niet alleen klinkt als een droom, maar ook nog eens goed is voor de planeet? Dat is precies de uitdaging.
We hebben het over ruimtes waar muziek tot leven komt, met een akoestiek die kippenvel bezorgt.
Maar dan zonder de gebruikelijke ecologische voetafdruk. Vergeet de eindeloze stapels nieuwe materialen. Denk aan een gebouw dat ademt, groeit en bestaat uit spullen die we al hebben.
Dit is circulair bouwen met een soundtrack. Urban mining, hergebruikte bakstenen en akoestische houtvezelplaten: het klinkt misschien als een technisch verhaal, maar het is eigenlijk heel simpel. Het is een manier van bouwen die net zo creatief is als de muziek die er straks wordt gemaakt.
Waarom een circulaire muziekschool een goed idee is
Stel je voor: een leegstaand kantoorpand uit de jaren zeventig. De muren zijn kaal en de vloeren zijn kaal.
De meeste bouwers zouden de sloophamer erin gooien en alles naar de stort brengen. Zonde, toch? Bij een circulaire aanpak begin je met een schatkaart. Je bekijkt wat er allemaal al in het gebouw zit en wat je kunt hergebruiken. Dat oude betonnen casco?
Dat is een perfect fundament voor een nieuwe vleugel met oefenruimtes. De oude stalen kozijnen?
Die kunnen opnieuw geschilderd worden. Dit noemen we urban mining: de stad als mijn gebruiken.
Je bespaart niet alleen bakken met geld aan nieuwe materialen, maar je voorkomt ook gigantische CO2-uitstoot. Het produceren van nieuw staal of cement is ontzettend energieverslindend. Door te kiezen voor hergebruik, begin je met een schone lei.
En dat voel je in de sfeer van het gebouw. Het heeft een verhaal.
Daarnaast is het gewoon slim financieel. Nieuwe materialen schieten door het dak. Denk aan de prijzen van hout of isolatie.
Door materialen te hergebruiken, die vaak nog in perfecte staat zijn, hou je budget over voor de dingen die er echt toe doen: goede akoestiek, prachtige instrumenten en fijne lesruimtes.
Je bent minder afhankelijk van de grillen van de internationale markt. Je bouwt met wat de regio te bieden heeft. Dat is niet alleen duurzaam, maar ook veerkrachtig.
De bouwstenen: materialen met een verhaal
Het hart van een circulaire muziekschool bestaat uit materialen die een tweede leven krijgen. We gaan voor biobased, oftewel materialen die uit de natuur komen en weer terug kunnen.
Denk aan hout, maar dan wel het slimme soort. In plaats van massief nieuw hout, kiezen we voor houtvezelplaten van bedrijven als Gutex of Steico. Deze platen zijn gemaakt van resthout uit duurzaam beheerde bossen.
Ze zijn niet alleen een goede isolator (belangrijk voor geluid!), maar ze voegen ook nog vochtregulerend toe.
Dat is fijn voor de akoestiek en het klimaat in de zaal. Je kunt ze in dikke lagen van 60 of 80 millimeter gebruiken voor de scheidingswanden tussen de lesruimtes. Voor de vloeren hoef je niet meteen nieuw beton te storten. Kijk naar gerecyclede rubberkorrels vanuit de urban mining markt.
Deze korrels, afkomstig van oude autobanden, kunnen gemengd worden met een biobased bindmiddel tot een veerkrachtige ondervloer. Dit dempt trillingen optimaal.
Voor de wandafwerking kun je denken aan leemstuc of kalkverf van merken als Claytec. Deze materialen zijn volledig natuurlijk, nemen geluid op en zorgen voor een warme uitstraling. Ze zijn wel prijziger dan standaard latex, reken op zo’n €10-15 per m2, maar de akoestische en gezondheidsvoordelen zijn enorm.
En dan de akoestische panelen zelf. In een circulaire muziekstudio kies je, in plaats van standaard schuimrubber, voor panelen van schapenwol (van merken als Baustoffwechsel) of gerecyclede spijkerbroeken (van Ecore).
Deze materialen zijn brandwerend behandeld en hebben een prachtige, matte uitstraling. Ze zijn vaak leverbaar in platen van 60x60cm of op maat gesneden. Hang ze op met houten pluggen, zodat je ze aan het einde van de levensduur makkelijk weer kunt demonteren.
Het ontwerp: akoestiek en flexibiliteit
De akoestiek is de belangrijkste factor in een muziekschool. Net als bij een circulaire theaterruimte en podiumkunsten voorkom je zo dat een ruimte te hol klinkt of geluid schel en onaangenaam maakt.
Een ruimte die te 'dood' is, klinkt onnatuurlijk. Bij circulair bouwen speel je slim in op deze behoefte.
Je gebruikt de materialen die je al hebt en vormt ze om tot geluidsvangers. Een bakstenen muur van een oud pand is bijvoorbeeld een prima geluidsisolator, maar hij kaatst geluid wel hard terug. De truc is om deze muur te combineren met absorberende materialen.
Denk aan een wand van onbehandeld berkenmultiplex (ook een biobased plaatmateriaal) met daarin verwerkte panelen van gerecyclede denim. Je kunt ook denken aan een 'schelpenmuur'.
Schelpen van de Nederlandse kust, die normaal weggegooid worden, kunnen worden verwerkt in een wand die geluid breekt. Dit werkt fantastisch in een foyer of een grote hal. Qua indeling is het slim om te werken met flexibele scheidingswanden. Denk aan wanden op rollers, gemaakt van oude stalen deuren of houten kozijnen die we hebben opgeknapt.
Zo kun je een grote zaal in drie kleine oefenruimtes verdelen of juist weer open trekken voor een optreden.
Dit bespaart ruimte en maakt het gebouw multifunctioneel. De vloer is cruciaal voor het contactgeluid. Een houten vloer van een oude boerderij die we hergebruiken, leggen we op een ondervloer van geperste kurk.
Kurk is een restproduct van de kurkeik en een fantastische demper. Reken op een dikte van 10 tot 15 millimeter kurk onder de vloer.
Dit voorkomt dat geluid door trillingen naar beneden of naasten gaat. Zo houd je de buren blij en de leerlingen geconcentreerd.
Prijzen en modellen: wat kost het?
De kosten hangen enorm af van wat je zelf kunt doen en wat je moet inkopen. De grootste besparing zit hem in het slopen en demonteren.
Bij traditioneel slopen betaal je om het afval af te voeren. Bij circulair demonteren (de-pullen) verdien je geld omdat je materialen bewaart. Een gemiddelde sloop kost al gauw €50 per m2.
Bij hergebruik draai je dit om: je krijgt soms geld voor de materialen of je bespaart de aanschaf, bijvoorbeeld bij het bouwen van een moestuin met hergebruikmaterialen.
Stel, je bouwt een oefenruimte van 50 m2. Traditioneel kost dat al snel €150.000 (inclusief afbouw). Met een circulaire insteek kun je dat naar beneden halen.
De basis (het casco) is vaak goedkoper. De afbouw met biobased materialen is wel duurder.
Een wand van houtvezelplaten kost ongeveer €80 per m2 (inclusief isolatie). Een akoestische wand van schapenwol kost €120 per m2.
De totaalprijs zal waarschijnlijk rond de €120.000 uitkomen. Je betaalt iets meer voor de materialen, maar je bespaart op afvalverwerking en je hebt een gebouw met een veel lagere energierekening. Er zijn verschillende modellen te bedenken. Je kunt een 'bestaand casco' model kiezen: je zoekt een leegstaand gebouw en past het alleen functioneel aan.
Dit is het goedkoopst. Een duurder model is het 'modulaire biobased' model: je bouwt nieuwe elementen van massief hout die je later weer elders kunt opbouwen.
Denk aan houtskeletbouw elementen die je demonteert. Dit is ideaal als je weet dat je over 10 jaar misschien wilt verhuizen. De investering in het materiaal blijft dan behouden.
Praktische tips voor jouw project
Wil je aan de slag? Hier zijn een paar concrete tips om te starten:
- Start met een materialenpaspoort: Voordat je een sloophamer vastpakt, laat een expert vastleggen wat er allemaal in het gebouw zit. Welke bakstenen zijn goed? Welke houten balken zijn sterk? Dit is je basis voor hergebruik.
- Zoek een 'urban miner': Er zijn bedrijven die gespecialiseerd zijn in het demonteren en opslaan van bouwmaterialen. Neem contact op met bedrijven die werken met het platform van Madaster of vergelijkbare systemen. Zij helpen je aan materialen.
- Test de akoestiek: Voordat je definitief ontwerpt, bouw een proefopstelling. Plaatst een wand van 3 meter breed met de voorgestelde materialen en test het geluid met een basgitaar of een viool. Het voelt wellicht wat amateuristisch