Circulaire klimhal en boulderhal: grote overspanningen in hout
Een klimhal of boulderhal met een gigantische overspanning van hout? Jazeker. Het kan en het gebeurt steeds vaker.
Dit is geen luchtige droom, maar een serieuze bouwmethode die perfect past binnen de circulaire en biobased bouw. We hebben het hier over gebouwen die niet alleen functioneel top zijn, maar ook een verhaal vertellen over duurzaamheid en slim hergebruik. Het draait allemaal om het vervangen van staal en beton door houten draagconstructies, vaak met spannende dak- en gevelsystemen.
Waarom is dit zo’n gamechanger? Omdat de bouwsector nog steeds een enorme CO2-uitstoot heeft.
Staal en beton zijn energieverslinders. Hout daarentegen is een CO2-opslag.
Elke kubieke meter hout die je in een gebouw stopt, haalt CO2 uit de lucht en slaat dit op. Als je dat hout ook nog eens haalt uit duurzaam bosbouw (FSC of PEFC) of, nog beter, hergebruikt via urban mining, dan bouw je letterlijk aan een betere toekomst. Bovendien is hout lichter, wat weer scheelt in de fundering.
De kracht van hout: van boom tot constructie
De basis van een grote overspanning in hout is vaak een slimme combinatie van materialen. We zien steeds vaker CLT (Cross Laminated Timber) of Kerto-Q (laminated veneer lumber) als basis voor vloeren en wanden.
Deze platen zijn extreem sterk en stabiel. Voor de echt grote overspanningen, zoals die van een klimhal van 20 of 30 meter breed, gebruiken we vaak houten vakwerkspanten (liggers). Deze kunnen ter plekke worden gemonteerd of kant-en-klaar geleverd worden.
Een goed voorbeeld is de samenwerking met leveranciers die gespecialiseerd zijn in houtbouw, zoals Derix of Binderholz.
Zij leveren kant-en-klare houten frames die met precisie in elkaar gezet worden. De wanden kunnen worden opgebouwd met houten framebouw, geïsoleerd met cellulose (oude kranten) of houtvezel, en afgewerkt met bijvoorbeeld hergebruikte gevelplaten of een groene gevel. Dit zorgt voor een gebouw dat ademt en een gezond binnenklimaat heeft, essentieel voor sporters. De echte kracht zit hem in de circulariteit.
We proberen het ontwerp zo te maken dat de onderdelen demonteerbaar zijn. Dit heet 'Design for Disassembly'.
Stel je voor: over 50 jaar is de klimhal toe aan een nieuwe bestemming. Dan kunnen we de houten spanten, de vloeren en de gevelbekleding demonteren en hergebruiken in een nieuw project. Dit voorkomt dat waardevol materiaal op de afvalberg belandt.
Urban Mining: materialen uit de stad halen
Urban mining is het concept waarbij we de stad zien als een mijn vol bruikbare materialen. In plaats van nieuwe grondstoffen te winnen, halen we materialen uit sloopprojecten.
Voor een circulaire klimhal is dit een goudmijn. Net als bij een demontabele structuur voor sportaccommodaties, denk je aan stalen koppelprofielen uit geslopte kantoren die we hergebruiken voor de fundering of als verbindingen. Of oude betonplaten die worden vermalen tot granulaat voor de vloer van de klimhal.
Vooral voor de inrichting is urban mining fantastisch. De klimwanden zelf? Die kunnen gemaakt worden van hergebruikt hout uit geslopte gebouwen of oude pallets die industrieel worden verwerkt tot stevige wanden. De klimgrepen?
Die kunnen worden gemaakt van gerecycled kunststof of rubber uit oude autobanden. Zelfs de verlichting en de klimaatinstallatie kunnen worden overgenomen uit andere projecten. Dit bespaart niet alleen enorm veel CO2, maar ook veel geld. De kunst is om lokaal te zoeken.
Check bedrijven die gespecialiseerd zijn in materiaalhergebruik, zoals de 'Houtloods' of vergelijkbare partijen in jouw regio. Zij hebben vaak partijen hout die perfect zijn voor wandbekleding of interieurdetails.
Door materialen lokaal te halen, beperk je ook nog eens het transport. Dit noem je 'embodied energy': de energie die nodig is om materialen te produceren en te vervoeren. Met urban mining reduceer je dit tot een minimum.
De kosten en de business case
Laten we even realistisch zijn: bouwen met hout is niet per se goedkoper dan traditioneel metselen of staalbouwen, zeker niet als je kijkt naar de initiële bouwkosten. Een houten casco voor een grote klimhal zal vaak rond de €800 tot €1.200 per m² kosten, afhankelijk van de complexiteit en de afwerking. Dit is vergelijkbaar met of iets duiger dan een standaard betonnen casco.
De investering zit hem in de engineering en de precisie van de houten onderdelen.
Waar de business case wel heel interessant wordt, is de operationele kant en de lange termijn. Een houten gebouw isoleert veel beter dan een betonnen bak.
De stookkosten voor de klimhal (die vaak groot en hoog is) gaan drastisch omlaag. Een goede isolatie met houtvezelplaten (bijvoorbeeld van Gutex) zorgt voor een stabiele temperatuur zonder extreme pieken in energieverbruik. Dit kan je jaarlijks €5.000 tot €10.000 schelen.
Daarnaast is er de waarde van het verhaal. Net als bij een agrarisch bedrijfsgebouw in CLT trekt een circulaire klimhal met biobased materialen sneller nieuwe leden aan.
Mensen willen steeds vaker sporten in een duurzame omgeving. Dit kan je marketingbudget verlagen en je ledenbinding verhogen. En vergeet de toekomstwaarde niet: als het gebouw ooit gesloopt moet worden, heb je geen sloopkosten maar sloopopbrengsten. De houten spanten en materialen zijn nog geld waard.
- Tip 1: Begin met een goede constructeur. Zoek een constructeur die ervaring heeft met houtbouw en grote overspanningen. Vraag specifiek naar hun ervaring met CLT en houten vakwerkspanten.
- Tip 2: Focus op het casco. Maak het draagwerk van hout. Dit is het fundament van je circulariteit. Zorg dat het demonteerbaar is.
- Tip 3: Zoek een urban mining partner. Ga op zoek naar een bedrijf dat materialen levert uit sloop. Plan dit ruim van tevoren in, want het aanbod wisselt.
- Tip 4: Denk aan de akoestiek. Een houten gebouw kan galmen. Gebruik geluidsabsorberende materialen van houtvezel of recycled vilt om dit te voorkomen.
- Tip 5: Vraag subsidie aan. Er zijn diverse subsidies voor biobased bouwen en circulariteit, zoals de subsidieregeling voor klimaatvriendelijke materialen.
Dat is een enorm verschil met beton wat alleen maar geld kost om af te voeren. Een robuust en demontabel ontwerp voor een circulaire klimhal is dus niet zweverig.
Het is een keuze voor een specifieke, toekomstbestendige manier van bouwen die zowel goed is voor het milieu als voor je portemonnee op de lange termijn.
Het begint bij het durven kiezen voor hout, het zoeken naar materialen die al een leven hebben gehad, en het slim ontwerpen van een gebouw dat je ooit weer kunt demonteren.