Circulaire datacentrum: koeling en constructie met herbruikbare materialen
Een datacentrum dat energie slurpt? Dat kan anders. Stel je voor dat je een gebouw bouwt dat niet alleen koelt met lucht en water uit de buurt, maar ook gemaakt is van materialen die je ooit weer kunt terugnemen.
Geen beton dat eeuwig blijft liggen, maar staal dat je demonteert en hergebruikt, en hout dat je terugkoopt. Dit is de essentie van een circulair datacentrum: een plek die functioneert zonder sporen na te laten. Waarom is dit nu zo nodig?
Omdat de digitale wereld groeit als een gek. Elke cloud, elke stream, elke AI-berekening heeft een fysieke plek nodig.
Traditionele datacenters zijn vaak energieverslinders en gebruiken materialen die na 30 jaar puin worden. Met circulair bouwen en urban mining draaien we die trend om. We halen waarde uit bestaande gebouwen en zorgen dat nieuwe constructies geen afval opleveren.
Wat is een circulair datacentrum?
Een circulair datacentrum is een gebouw dat is ontworpen om te worden gedemonteerd en hergebruikt. De kern is het principe van ‘design for disassembly’.
Dat betekent dat je schroeven, bouten en connecties gebruikt die je makkelijk losmaakt, zonder lijm of onomkeerbare bewerkingen. Je bouwt niet voor eeuwig, maar voor een cyclus. De koeling en de constructie zijn hierbij onlosmakelijk verbonden.
Koeling gebeurt niet meer alleen met energieverslindende airco’s, maar met slimme luchtstromen, waterdampkoeling en natuurlijke bronnen.
De constructie zelf bestaat uit herbruikbare materialen: staal dat je opnieuw kunt inzetten, houten balken die je teruggenomen krijgt, en biobased isolatie die composteren kan. Urban mining speelt hier een grote rol. Dat is het idee dat de stad een mijn is vol materialen. Je demonteert een oud kantoorpand en haalt er hoogwaardig staal uit voor je nieuwe serverruimte.
Of je gebruikt betonpuin als funderingsmateriaal. Zo bespaar je grondstoffen en verminder je CO2-uitstoot.
Waarom dit nu belangrijk is
De datacentrumindustrie groeit snel. In Nederland alleen al staan er honderden, en nieuwe komen erbij.
Traditionele bouw kost veel energie en levert veel afval op. Een gemiddeld datacentrum van 10.000 m2 gebruikt zo’n 15.000 ton materiaal.
Veel daarvan belandt na 25 jaar op de stortplaats. Circulair bouwen verandert die rekening. Je betaalt misschien 5 tot 10% meer voor de eerste bouw, maar je bespaart op de lange termijn omdat materialen herbruikbaar zijn. Bovendien voldoe je aan strengere wetgeving, zoals de Nederlandse Circulaire Economie 2050-doelstellingen.
En je toont maatschappelijke verantwoordelijkheid. Er is ook een economische驱动。 Investeerders en klanten vragen steeds vaker om duurzame datacenters.
Een circulair gebouw met een lage CO2-voetafdruk is aantrekkelijker voor cloudproviders en bedrijven die hun ESG-doelen willen halen.
De kern: koeling en constructie met herbruikbare materialen
Begin met de constructie. Gebruik modulair staal van leveranciers zoals ArcelorMittal of Tata Steel, waarvan de profielen zijn ontworpen voor demontage. Denk aan koppelbare kolommen en liggers met schroefverbindingen in plaats van lassen.
Prijsindicatie: staalstructuren voor een datacentrum van 5.000 m2 kosten ongeveer €400-€600 per m2, afhankelijk van de afwerking.
Voor de vloeren en wanden kies je biobased materialen. Houten massiefpanelen van bijvoorbeeld Swiss Krono of Steico geven een warme uitstraling en zijn volledig componeerbaar.
Isolatie van vlas of hennep, zoals producten van Gutex, is licht en recyclebaar. Deze materialen kosten 10-20% meer dan traditionele isolatie, maar ze zijn brandveilig en vochtregulerend. De koeling is waar het echt gaat leven.
In plaats van traditionele chillers, kies je voor indirecte vrije koeling met buitenlucht.
In Nederland kun je 60-70% van de koeling halen uit buitenlucht zonder compressor. Gebruik warmtewisselaars van aluminium die je na 15 jaar kunt terugnemen en omsmelten. Een systeem voor 1.000 kW koelvermogen kost ongeveer €150.000-€200.000, inclusief installatie. Voor waterdampkoeling kies je gesloten lussen met biobased leidingen, zoals die van Uponor of Rehau, die geschikt zijn voor demontage.
De leidingen zijn gemaakt van gerecycled polypropyleen en kunnen na gebruik weer worden ingezameld. Dit systeem verbruikt 30% minder energie dan traditionele airco en is stiller.
Varianten en modellen met prijsindicaties
Er zijn verschillende modellen voor circulaire datacenters. Model 1: Het ‘Lease-back’-model.
Je bouwt met herbruikbaar staal en biobased materialen, en sluit een contract met een materiaalleverancier die de materialen na 20 jaar terugneemt. Voor een datacentrum van 2.000 m2 kost dit ongeveer €1,2 miljoen voor de constructie, plus €200.000 voor de koeling. De materiaalleverancier betaalt een deel terug bij demontage.
Model 2: Het ‘Urban Mining’-model. Je demonteert een oud kantoorpand en hergebruikt het staal en beton.
Voor een datacentrum van 5.000 m2 bespaar je zo €300.000-€500.000 aan materiaalkosten. De sloopkosten liggen hoger, maar je krijgt subsidies voor circulair slopen, zoals de subsidieregeling van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Model 3: Het ‘Biobased Koelingsmodel’.
Hier combineer je natuurlijke koeling met een groendak en waterretentie. Een groendak van sedum op een datacentrum van 1.000 m2 kost ongeveer €50-€70 per m2 en verlaagt de koelingsvraag met 10-15%.
Combineer dit met een regenwateropvang van 10.000 liter voor extra koeling via verdamping, vergelijkbaar met de principes van een circulaire waterzuivering en constructie.
Prijzen kunnen variëren op basis van schaal en locatie. Een klein datacentrum van 500 m2 met volledig circulaire materialen kost ongeveer €400.000-€600.000. Een groter project van 10.000 m2 kan oplopen tot €8-€12 miljoen, maar met materiaalteruggave en subsidies kan de netto-kostenpost dalen tot 70% van traditionele bouw.
Praktische tips om te starten
Begin met een materialenpaspoort. Documenteer elk materiaal in je ontwerp: waar het vandaan komt, wie het levert, en hoe je het demonteert.
Gebruik tools zoals Madaster of Building Circularity Index. Dit helpt bij het aantonen van circulariteit voor certificeringen zoals BREEAM of LEED, wat essentieel is bij een duurzaam appartementencomplex in houtbouw.
Kies lokale leveranciers voor biobased materialen, zoals bij circulaire drijvende woningen. In Nederland kun je terecht bij bedrijven als BioBased Buildings of Natuursteen voor hout en isolatie. Vraag om garanties op teruggave: leveranciers zoals ArcelorMittal bieden programma’s aan waarbij je staal na 20 jaar kunt inleveren voor een korting op nieuw materiaal.
Test de koeling in een pilot. Bouw een kleine serverruimte van 100 m2 met indirecte vrije koeling en meet de prestaties. Kost ongeveer €50.000-€70.000.
Zo krijg je inzicht in wat werkt voor jouw locatie en klimaat. Sluit je aan bij netwerken zoals de Dutch Data Center Association of de Circular Building Coalition. Deel kennis en vind partners voor urban mining. En onthoud: een circulair datacentrum is geen eenmalige project, maar een manier van denken. Stap voor stap bouw je aan een toekomst zonder afval.