Bestekteksten aanpassen voor circulaire materiaaleisen

Thomas Hoekstra

Bouwkundig Ingenieur & Circulaire Bouw Adviseur

Stel je voor: je staat op een bouwplaats en wilt echt iets goeds doen voor de planeet. Je wilt geen nieuwe grondstoffen verspillen, maar materialen die al bestaan hergebruiken. Dat klinkt simpel, maar in de praktijk loop je vaak vast in papierwerk. De grootste drempel? Je bestekteksten.

Die zijn meestal geschreven voor lineair bouwen, niet voor circulair. Ze eisen vaak ‘nieuw’ en ‘onbeschadigd’, terwijl jij juist oude materialen wilt inzetten.

Om circulair bouwen echt te laten slagen, moet je die teksten fundamenteel aanpassen. Dit is jouw gids om dat voor elkaar te krijgen, zonder in juridisch gedoe te belanden.

Waarom je bestekteksten nu op de schop moeten

De meeste bestekken zijn gestandaardiseerd volgens de RAW-systematiek. Die systematiek is fantastisch voor lineaire projecten, maar een blok aan het been voor circulaire ambities.

Als je vraagt om ‘gebruikte bakstenen’, krijg je vaak een afwijzing omdat ze niet voldoen aan de norm ‘nieuw’. Je moet de taal veranderen. In plaats van specificaties te baseren op materiaaleigenschappen alleen, moet je de functionaliteit en de herkomst benadrukken.

Een goed circulair bestek begint bij de vraag: wat moet het materiaal kunnen?

Het gaat niet langer om ‘minimale druksterkte van 20 N/mm2’, maar om ‘geschikt voor dragende constructie met een levensduur van 50 jaar, ongeacht de visuele afwijkingen’. Je moet ruimte geven voor materiaal dat al een leven heeft gehad. Dit betekent dat je de eisen voor schoonheid en uniformiteit versoepelt, terwijl je de prestatie-eisen juist aanscherpt. Denk aan urban mining.

Dit is het winnen van materialen uit bestaande gebouwen. In je bestektekst moet je expliciet maken dat materialen mogen komen uit sloopprojecten.

Je kunt bijvoorbeeld een eis opnemen dat minimaal 50% van het volume bestaat uit materialen met een ‘bekende herkomst’. Dit voorkomt dat er materialen worden gebruikt waarvan de oorsprong onduidelijk is, wat vaak leidt tot vervuiling of kwaliteitsverlies.

Selectiecriteria voor circulaire materialen in je bestek

Voordat je producten uitzoekt, moet je weten waar je op moet letten. De selectiecriteria voor circulaire materialen zijn anders dan bij traditionele bouw.

Je kijkt naar de hele levenscyclus, niet alleen naar de aanschafprijs. Hier zijn de belangrijkste criteria die je in je bestek moet verwerken:

• Herbruikbaarheid zonder kwaliteitsverlies: Kan het materiaal na demontage opnieuw worden gebruikt zonder bewerking? Denk aan modulaire vloerplaten.
• Biobased of gerecycled: Is het materiaal afkomstig van hernieuwbare bronnen (biobased) of van afvalstromen (gerecycled)? Beide zijn goed, maar de bron moet transparant zijn.
• Demonteerbaarheid: Hoe wordt het materiaal bevestigd? Lijmen zijn vaak funest voor circulariteit; schroeven en klemmen zijn beter.
• Gezondheid en emissies: Materialen moeten niet giftig zijn. Biobased materialen scoren hier vaak goed, maar let op toevoegingen zoals brandvertragers.
• Locatie: Lokaal geproduceerde materialen verminderen transportemissies. Urban mining is per definitie lokaal.

Deze criteria vertaal je naar eisen in je bestek. Gebruik niet alleen technische specificaties, maar ook functionele eisen. Vraag om een ‘circulair materiaalpaspoort’ voor elk product.

Dit document beschrijft de samenstelling, de herkomst en de wijze van demontage. Zo bouw je een dossier op dat waarde toevoegt aan het gebouw.

Concrete producten en merken voor circulair bouwen

Om het praktisch te maken, kijken we naar specifieke producten die je nu kunt specificeren. We focussen op biobased en gerecyclede materialen die passen bij urban mining, waarbij je kunt profiteren van de MIA en VAMIL voor circulaire bedrijfspanden. Prijzen zijn indicatief en kunnen fluctueren.

1. ECOboard platen (Gerecycled gips)

ECOboard is een plaatmateriaal gemaakt van gerecycled gips afkomstig van sloop. Het is een uitstekend alternatief voor traditioneel gipskarton.

De platen zijn stabiel, vochtregulerend en bevatten geen schadelijke toevoegingen. Ideaal voor wanden en plafonds in droge ruimtes.

Prijs: ongeveer €12 tot €18 per m² (afhankelijk van dikte en leverancier). Voordelen: Hoge circulariteit (100% gerecycled), lage CO2-uitstoot, geschikt voor standaard afbouwsystemen. Nadelen: Minder geschikt voor vochtige ruimtes tenzij specifiek behandeld, beperkte beschikbaarheid bij grote volumes. Waar te koop: Bij gespecialiseerde groothandels zoals Van der Heijden Bouwmaterialen of direct via ECOboard Nederland. Hempcrete is een mengsel van hennepvezels en kalk.

Het is geen dragend materiaal, maar een isolerende vulling voor wanden. Het is volledig biobased en neemt CO2 op tijdens de groei van de hennep.

Je kunt het toepassen in nieuwbouw en renovatie. Prijs: ongeveer €40 tot €60 per m² (inclusief metselen). Voordelen: Uitstekende vochtregulatie, brandwerend, volledig composteerbaar aan het einde van de levensduur. Nadelen: Vereist specifieke kennis van verwerking, minder sterk dan beton (niet dragend). Waar te koop: Via bedrijven zoals Hempflax of lokale biobased bouwmaterialen leveranciers.

2. Hempcrete blokken (Biobased)

Deze tegels worden gemaakt van puin uit gesloopte gebouwen. Ze zijn industrieel geperst en afgewerkt.

Ze zien eruit als nieuwe betontegels, maar hebben een veel lagere ecologische voetafdruk.

Geschikt voor vloeren en terrassen. Prijs: ongeveer €25 tot €35 per m². Voordelen: Sterk, slijtvast, directe CO2-besparing door hergebruik. Nadelen: Kleurvariatie mogelijk (kan als nadeel worden gezien), zwaarder dan sommige alternatieven. Waar te koop: Bij gespecialiseerde recyclingbedrijven zoals New Horizon of via groothandels in gerecyclede materialen.

Bamboe groeit extreem snel en is een hernieuwbare grondstof. Composiet platen mengen bamboevezels met gerecyclede kunststoffen. Ze zijn duurzaam en onderhoudsarm.

Geschikt voor gevelbekleding en buitenconstructies. Prijs: ongeveer €50 tot €70 per m². Voordelen: Zeer sterk, weerbestendig, lange levensduur.

3. Gerecyclede betontegels (Urban Mining)

Nadelen: Bevat soms nog kunststof (niet 100% biobased), prijzig. Waar te koop: Bij leveranciers zoals MOSO of lokale houthandelaren met biobased assortiment. Isolatie gemaakt van oude PET-flessen.

Dit materiaal is licht, vochtbestendig en heeft een goede isolatiewaarde. Het is een goed alternatief voor glaswol of piepschuim. Prijs: ongeveer €15 tot €25 per m². Voordelen: Gemaakt van afval, geen bindmiddelen nodig, eenvoudig te verwerken. Nadelen: Minder geschikt voor hoge temperatuurbelasting, beperkte beschikbaarheid in diktes. Waar te koop: Via isolatieleveranciers zoals Kingspan of gespecialiseerde circulaire bouwmarkten; raadpleeg ook de veelgestelde vragen over ISDE subsidie voor financiële ondersteuning.

4. Bamboe composiet platen (Biobased)

5. Recycled PET isolatie

Vergelijking en keuze per budget

Laten we de producten naast elkaar leggen. We kijken naar de prijs, toepassing en de impact van de nieuwe Europese circulaire eisen op de materialen.

Over Thomas Hoekstra

Thomas is bouwkundig ingenieur en adviseur circulaire economie in de bouwsector. Hij helpt aannemers, architecten en opdrachtgevers met de transitie naar circulair en biobased bouwen.